Giải pháp thiết kế nhà cho người cao tuổi – Tấm lòng hảo hiếu

Đối với người lớn tuổi, sự lão hóa về thể chất dẫn đến thay đổi trong ưu tiên đối với không gian sống. Bên cạnh cảm giác an toàn, ngôi nhà còn phải đảm bảo tối ưu cho nhịp sinh hoạt độc lập của ông bà.

Và đặc biệt, người cao tuổi thường dành rất ít thời gian bên ngoài nhà. Do đó, chất lượng không gian nội thất trở nên cực kỳ quan trọng đối với sức khỏe tâm lý của họ. Vậy làm thế nào để ngôi nhà phù hợp với lối sống của người lớn tuổi? Cùng tìm hiểu trong bài viết sau của S.Housing.

1. Đặc điểm thiết kế chung của nhà cho người cao tuổi

1.1. Chất liệu sàn nhà

Sàn nhà là yếu tố quan trọng nhất để phòng tránh té ngã – nguyên nhân hàng đầu gây chấn thương ở người già.

• Chống trơn trượt: Sử dụng vật liệu có độ nhám bề mặt cao (như gạch nhám, sàn nhựa vinyl có vân, hoặc gỗ không đánh bóng quá mức).
• Độ phẳng và đồng nhất: Loại bỏ các ngưỡng cửa, gờ giữa các phòng để tránh vấp ngã và giúp xe lăn (nếu có) di chuyển dễ dàng.
• Hạn chế thảm rời: Nếu sử dụng thảm, phải dùng loại thảm trải sàn lớn và được dán chặt xuống sàn. Tuyệt đối không dùng thảm trang trí nhỏ, dễ trượt.

Sàn nhà bằng gỗ là một lựa chọn phù hợp để tạo độ bám

1.2. Hệ thống tay vịn

Tay vịn không chỉ cần thiết ở cầu thang mà còn ở các khu vực di chuyển dài hoặc nơi cần lực tựa như nhà vệ sinh.

• Vị trí lắp đặt: Dọc theo các hành lang dài, hai bên cầu thang (thay vì chỉ một bên) và đặc biệt là trong phòng tắm.
• Thiết kế nhân trắc học: Tay vịn nên có hình tròn hoặc oval với đường kính khoảng 32mm – 45mm để dễ dàng nắm chặt.
• Khả năng chịu lực: Phải được bắt vít chắc chắn vào khung xương của tường để chịu được trọng lượng cơ thể khi có sự cố bất ngờ.

Tay vịn nên ưu tiên các chất liệu nhám và được lắp đặt chắc chắn

1.3. Hệ thống kệ và tủ

Mục tiêu là giảm thiểu việc phải cúi quá thấp hoặc với quá cao, gây mất thăng bằng.

• Chiều cao trung tâm: Các vật dụng thường xuyên sử dụng nên được đặt ở độ cao từ thắt lưng đến ngang vai.
• Cố định hoàn toàn: Các tủ kệ nên được đóng thẳng vào trong tường hoặc sàn để không bị lắc lư hay rung chuyển khi ông bà vô tình va chạm phải.
• Tay nắm chữ D: Thay vì núm xoay tròn (khó thao tác với người bị khớp), hãy dùng tay nắm chữ D lớn để có thể lồng cả bàn tay vào để kéo.

Không gian bếp sử dụng toàn bộ là tay nắm ít cần sử dụng lực để mở

2. Ba không gian đặc biệt quan trọng đối với người cao tuổi

2.1. Phòng ngủ

Thói quen sinh hoạt của người cao tuổi thường là đi ngủ và thức dậy sớm hơn đáng kể so với người trẻ, đi cùng với đó là giấc ngủ nông và không liên tục, dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường. Vì vậy, phòng ngủ dành cho người cao tuổi an toàn, tiện nghi tối đa và có khả năng kiểm soát môi trường.

Nệm: Sở thích nằm của mỗi người

Tuy nệm có độ đàn hồi tốt vẫn là lựa chọn hàng đầu nhưng hầu như mỗi người có một sở thích nằm khác nhau. Cho nên việc chọn nệm theo sở thích cần những lưu ý sau:

Giường ngủ: Ưu tiên sự an toàn và độ cao hợp lý

Do người cao tuổi thường thức dậy sớm (khi trời có thể còn tối) và dễ bị thức giấc giữa đêm, giường ngủ cần:

• Độ cao vừa phải: Khoảng cách từ giường xuống sàn sao cho dù có nệm hay không thì khi ngồi trên mép giường, bàn chân chạm đất vững chãi và đầu gối tạo thành góc 90 độ. Điều này giúp việc đứng lên, ngồi xuống dễ dàng, tránh chóng mặt hay ngã.
• Cạnh giường bo tròn: Tránh các góc nhọn để giảm thiểu chấn thương nếu chẳng may va chạm.
• Đèn cảm biến dưới gầm giường: Tự động sáng khi ông bà đặt chân xuống đất, giúp họ định hướng lối đi mà không làm chói mắt hay gây tỉnh giấc hoàn toàn.

Ngoài ra, giường ngủ nên được cố định với mặt sàn để đảm bảo độ chắc chắn

Tab đầu giường (Tủ đầu giường): Trung tâm điều khiển tại chỗ

Xu hướng ngại di chuyển xa khi đã nằm nghỉ là có ở tất cả mọi người và còn phổ biến hơn ở người già, vì vậy tab đầu giường cần được thiết kế để chứa các vật dụng quen thuộc một cách khoa học:

• Diện tích bề mặt rộng và phẳng: Đủ chỗ cho các vật dụng thiết yếu như kính lão, dầu gió, thuốc uống định kỳ, nước uống hay điện thoại.
• Ngăn kéo dễ đóng mở: Sử dụng ray trượt giảm chấn để không phải dùng lực nhiều và không gây tiếng động lớn khi mở.
• Tích hợp bảng điều khiển: Nên lắp công tắc đèn phòng và điều khiển máy lạnh ngay tại tầm tay ở tab đầu giường. Điều này giúp họ điều chỉnh nhiệt độ phòng về mức lý tưởng mà không cần rời khỏi giường.

Tab đầu giường kết hợp cùng bàn trang điểm rộng rãi để ông bà có thể để nhiều đồ đạc tiện dụng

Phòng ngủ riêng: Sinh hoạt không gây ảnh hưởng

Ngoài ra, để ông bà có thể thoải mái nhất khi nghỉ ngơi mà nhịp sinh hoạt không bị ảnh hưởng bởi người còn lại, cần ưu tiên thiết kế phòng ngủ riêng. Theo nghiên cứu về sở thích môi trường sống trong phòng ngủ của người cao tuổi của tạp chí Sustainability, ngoài nội thất cơ bản thì mỗi giới tính có những nhu cầu khác nhau, cụ thể:

• Phụ nữ: Quan tâm nhiều hơn đến môi trường âm thanh (ghét tiếng ồn giao thông) và thích trang trí bằng cây xanh, tranh ảnh trong phòng ngủ.
• Nam giới: Quan tâm nhiều hơn đến môi trường ánh sáng và ưu tiên các thiết bị công nghệ như máy lọc không khí, tivi thông minh, thiết bị smart-home phục vụ đồng thời cho khoảng thời gian nghỉ ngơi và giải trí.

Tuỳ theo chủ nhân là ông hay bà mà phòng ngủ cũng nên được điều chỉnh về mặt thẩm mỹ và công năng

2.2 Phòng bếp

Nguyên tắc chung khi thiết kế bếp cho người cao tuổi là không để họ phải nhón chân, rướn người hoặc cúi thấp khi lấy đồ.

Đối với bếp, vùng an toàn là từ 50-150cm, mọi thao tác nên nằm trong khoảng này để tránh nguy cơ té ngã khi cố với quá cao hoặc cúi quá thấp. Trong đó, khoảng 70-100cm là độ cao lý tưởng nhất để đặt các vật dụng sử dụng hàng ngày và các thiết bị quan trọng.

Ngoài ra, đối với thùng tủ, còn có một số lưu ý quan trọng:

• Ngăn kéo: Thay vì dùng tủ cánh mở sâu phía dưới, ưu tiên dùng ngăn kéo trượt toàn phần để dễ dàng nhìn thấy và lấy đồ vật bên trong mà không cần cúi người.
• Tủ bếp mô-đun: Sử dụng các loại tủ có kệ có thể hạ thấp xuống bằng điện, tốn ít sức.

Gian bếp với thiết kế mộc mạc đi kèm chức năng hiện đại phục vụ cho tiện nghi cuộc sống

2.3. Phòng tắm/WC

Phòng tắm là một trong những nơi nguy hiểm nhất trong nhà đối với người già do không gian thường xuyên ẩm ướt dẫn đến rêu làm sàn dễ trơn trượt hơn. Ngoài ra, sự suy giảm về thị lực, sức mạnh cơ bắp và khả năng phối hợp vận động ở người lớn tuổi cũng là một trong những nguyên nhân khách quan nhưng có thể khắc phục bằng các giải pháp thiết kế.

• Chống trơn và thoát nước: Bên cạnh vật liệu sàn nhám, hệ thống thoát nước tốt cũng là cách để giữ cho nhà vệ sinh khô ráo, giúp ít đọng nước dẫn đến trơn trượt.
• Sàn nhà: Không có sự chênh lệch độ cao giữa các khu vực bên trong phòng tắm để tránh vấp ngã.
• Khu vực tắm: Có bệ ngồi vững vàng để có thể ngồi tắm mà không cần phải đứng.
• Phân khu dễ nhận diện: Tối ưu an toàn bằng việc sử dụng màu sắc nổi bật, kính không trong suốt (hoa văn, kính mờ) để ông bà không bị nhầm lẫn dẫn đến va chạm.

Phòng tắm/WC hiện đại giúp ông bà có thể tự thực hiện các hoạt động vệ sinh cá nhân một cách tự tin, an toàn và ít cần đến sự trợ giúp nhất có thể

3. Những điều dễ bị bỏ qua khi thiết kế không gian cho người cao tuổi

Bên cạnh những yếu tố chính, còn có những chi tiết tuy nhỏ nhưng thể hiện được cả sự yêu thương và chăm sóc tận tình cho ông bà mà đôi khi cả kiến trúc sư lẫn gia chủ đều vô tình bỏ qua:

• Hệ thống báo động tại chỗ: Báo động khẩn cấp đặt tại các “điểm nóng” (phòng tắm, bếp) ở tầm tay với thấp, phòng trường hợp bị ngã và không thể đứng dậy.
• Thiết kế cửa phụ cứu hộ: Thiết kế cửa phụ hoặc bản lề mở ngược để cứu hộ tức thì nếu người bên trong ngã chắn lối đi hoặc chốt cửa bị kẹt.
• Nhân trắc học tinh chỉnh: Nâng cao ổ cắm điện (tránh việc cúi người gây chóng mặt) và bảng điều khiển chữ lớn, màu rõ để hỗ trợ thị lực.
• An ninh nhân văn: Camera giám sát được bố trí khéo léo để đảm bảo an toàn tại khu vực chung mà không xâm phạm quyền riêng tư.

4. Không gian an dưỡng thiết kế bởi S.Housing

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở các thông số kỹ thuật trên, không gian mới chỉ đáp ứng được các tiêu chuẩn về lý tính. Lúc này, một trong những yếu tố quan trọng thường bị bỏ qua chính là tinh thần.

Đối với người lớn tuổi, sự thoải mái tinh thần đến từ cảm giác thân thuộc trong không gian sống – yếu tố quan trọng giữ sự ổn định về tâm lý và thể chất ở độ tuổi này. Tại S.Housing, sự gắn kết giữa con người và môi trường sống đó được nuôi dưỡng bởi một hệ năng lượng tương hợp được chúng tôi phát triển trong ngôn ngữ thiết kế Ngũ Hành của mình.

Trong dự án bên dưới, S.Housing sử dụng ngôn ngữ Mộc Sinh Khí để khoác lên ngôi nhà một lớp áo năng lượng giàu sinh khí. Nơi những giải pháp an toàn cho ông bà được bố trí một cách thẩm mỹ, nơi sự tiện nghi được dẫn dắt bởi hơi ấm của vật liệu gỗ để ông bà luôn cảm nhận được tình thân – một niềm vui giản dị của tuổi xế chiều.

Trên mặt bằng ngôi nhà, phòng ngủ ông bà được đặt ngay bên cạnh phòng ngủ của mẹ để tiện cho việc chăm sóc khi cần. Ngoài ra, đây cũng là khu vực có cửa sổ hướng ra ngoài khu vườn để mang sinh khí – thứ năng lượng tự nhiên mạnh mẽ nhất giúp cải thiện sức khỏe tinh thần.

Mặt bằng bố trí nội thất nhà vườn Bình Thuận Japandi Mộc Sinh Khí

Bên trong phòng ngủ, những nét đặc trưng từ nội thất thấp, bè của người Nhật được tận dụng và tinh chỉnh để ông bà có một gian phòng ngủ thoải mái, an tâm.

Giường thấp và tủ kệ vừa tầm hỗ trợ ông bà tiện nghi trong sinh hoạt

Vách ngăn shoji kiểu Nhật được sử dụng làm giải pháp ngăn đôi phòng ngủ mã vẫn giữ được sự gần gũi

Phòng ngủ đáp ứng nhu cầu riêng về ánh sáng khi ngủ dành riêng cho ông bà

Ngoài ra, bên trong nhà vệ sinh, các giải pháp an toàn như hệ thống tay vịn chắc chắn và bệ tắm ngồi vững chãi đã trao cho ông bà sự độc lập trong sinh hoạt.

Nhà tắm được bố trí một khung cửa sổ giữ không gian luôn khô ráo, kết hợp cùng gạch matt độ nhám cao đảm bảo không trơn trượt

5. Không gian an dưỡng cho tuổi xế chiều

Trên đây là tất cả những điều làm nên phương châm thiết kế không gian dành cho người lớn tuổi của S.Housing: Nơi khoa học phục vụ tiện nghi và năng lượng nuôi dưỡng tâm hồn.

KTS Tân Tốt

Trưởng Phòng Thiết Kế

KTS Tân Tốt (Đào Duy Tân) – Trưởng phòng Thiết kế S.HOUSING. Theo đuổi triết lý "Thiết kế vị nhân sinh", ông đề cao sự tối ưu tuyệt đối về công năng và không gian. Là tác giả "Bộ sưu tập Nội thất Ngũ hành", ông chuyên tâm biến những yêu cầu phong thủy khắt khe thành ngôn ngữ thẩm mỹ hiện đại.